1. Tanım ve Çalışma Mekanizması

PRP (Platelet-Rich Plasma / Trombositten Zengin Plazma), hastanın kendi periferik kanından santrifüj yöntemiyle elde edilen, normal kandakine göre 3-7 kat daha yüksek trombosit konsantrasyonu içeren otolog bir biyolojik üründür. Trombositler aktive olduklarında alfa granüllerinden 300'den fazla biyoaktif molekül salgılar: PDGF (Platelet-Derived Growth Factor), TGF-β1 ve TGF-β2 (Transforming Growth Factor), VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor), EGF (Epidermal Growth Factor), IGF-1 (Insulin-like Growth Factor), bFGF (basic Fibroblast Growth Factor) ve HGF (Hepatocyte Growth Factor) bunların başlıcalarıdır.

Bu büyüme faktörleri kondrosit (kıkırdak hücresi) proliferasyonunu uyarır, tip II kollajen ve proteoglikan sentezini artırır, anjiyogenezi (yeni damar oluşumunu) destekler, MMP (matriks metalloproteinaz) gibi katabolik enzimleri baskılar ve sinovyal inflamasyonu modüle eder. 2026 itibarıyla ESSKA Ortobiyoloji Konsensus Sınıflandırması, PRP'yi lökosit içeriğine göre LP-PRP (Leukocyte-Poor, lökositten fakir) ve LR-PRP (Leukocyte-Rich, lökositten zengin) olarak ikiye ayırır. Eklem içi (intraartiküler) uygulamalarda LP-PRP tercih edilir çünkü nötrofil aracılı inflamasyon riskini azaltır; tendinopatilerde ise LR-PRP'nin daha etkili olabileceği bildirilmiştir.

PRP hazırlığında DEPA sınıflandırması (Dose, Efficiency, Purity, Activation) ve PAW sistemi (Platelet count, Activation, White cells) kullanılır. İdeal terapötik doz olarak ≥1×10⁹ trombosit/mL ve toplam 5×10⁹ trombosit önerilir. Aktivasyon kalsiyum klorür veya trombin ile yapılabilir; ancak son yıllarda in situ aktivasyon (eklem içi kollajen ile temas) tercih edilmektedir.

2. Endikasyonlar ve Hasta Seçimi

PRP diz tedavisinin 2026 itibarıyla kanıta dayalı endikasyonları şunlardır:

• Hafif-orta evre diz osteoartriti (Kellgren-Lawrence evre 1-3): En güçlü kanıt bu grupta. 2025 OARSI kılavuzu PRP'yi "koşullu öneri" olarak değerlendirmektedir.
• Kondral ve osteokondral lezyonlar: ICRS evre 1-3 fokal kıkırdak defektlerinde adjuvan tedavi olarak.
• Menisküs yaralanmaları: Özellikle dejeneratif menisküs lezyonları ve menisküs tamiri sırasında augmentasyon amaçlı. Menisküs tamiri ile kombine kullanımı 2025 ESSKA konsensus raporunda önerilmektedir.
• Patellar tendinopati (jumper's knee) ve kuadriseps tendinopatisi: LR-PRP tercih edilir, USG eşliğinde uygulanır.
• Ön çapraz bağ kısmi rüptürleri ve ACL rekonstrüksiyonu sonrası greft augmentasyonu.
• Plika sendromu, Hoffa yağ yastıkçığı inflamasyonu, iliotibial bant sendromu.

İdeal hasta profili: 30-70 yaş arası, BMI <30, Kellgren-Lawrence evre 1-3, mekanik aksı korunmuş (varus/valgus <10°), aktif inflamatuvar artriti olmayan, antikoagülan kullanmayan, kan trombosit sayısı >150.000/µL olan bireylerdir.

3. Uygulama Tekniği ve Protokoller

Standart PRP uygulama protokolü:

1. Kan alımı: Antekübital venden 15-60 mL kan, sodyum sitrat veya ACD-A antikoagülan içeren tüplere alınır.
2. Santrifüj: Tek aşamalı (1500-2000 rpm, 5-10 dk) veya çift aşamalı (önce hafif sonra ağır) santrifüj. FDA onaylı kapalı sistem kitler (Arthrex Angel, Biomet GPS III, Harvest SmartPrep) tercih edilir.
3. Hazırlık: Buffy coat tabakası izole edilir, trombosit konsantrasyonu doğrulanır. LP-PRP için lökosit tabakası dışlanır.
4. Eklem hazırlığı: Steril şartlarda, povidon iyodür veya klorheksidin ile cilt antisepsisi.
5. Enjeksiyon: Suprapatellar, midpatellar veya inferolateral yaklaşım. USG kılavuzluğunda doğruluk %95+; kör enjeksiyonda %71-93.
6. Aktivasyon: Genellikle in situ; gerektiğinde 1:10 oranında %10 kalsiyum klorür eklenir.

Seans protokolü: Standart protokol 2-4 hafta arayla 3 enjeksiyondur. Bazı çalışmalar tek seans yüksek hacim (8-10 mL) uygulamasının da etkili olabileceğini göstermiştir. 6 ay sonra booster enjeksiyon yapılabilir.

4. Kanıt Düzeyi ve 2026 Kılavuzlar

2024-2025 yıllarında yayınlanan büyük meta-analizler PRP'nin diz osteoartritinde hyaluronik asite ve plaseboya kıyasla ağrı ve fonksiyon (WOMAC, IKDC, VAS) skorlarında istatistiksel ve klinik olarak anlamlı üstünlük sağladığını göstermiştir. Bellevue ve ark. (2024) 47 RCT meta-analizinde PRP'nin 12. ayda HA'ya göre WOMAC ağrı skorunda 8.2 puan, fonksiyon skorunda 11.4 puan üstünlük gösterdiğini bildirmiştir.

Kılavuz önerileri:

• 2025 OARSI: PRP "Conditional recommendation, Moderate evidence" (Koşullu öneri, Orta kanıt).
• 2024 ESSKA Ortobiyoloji Konsensus: LP-PRP intraartiküler kullanımı KL evre 1-3 için "Strong recommendation".
• 2025 AAOS Diz OA Kılavuzu: "Limited evidence", önerilebilir.
• 2023 Türkiye TOTBİD: Erken-orta evre OA'da konservatif tedavi başarısızlığı sonrası önerilir.

5. Diğer Tedavilerle Karşılaştırma

Detaylı karşılaştırma ve kombine protokoller için diz enjeksiyonları rehberi ve diz kireçlenmesi tedavisi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz. Cerrahi seçenekler için diz protezi ve diz artroskopisi rehberlerimiz mevcuttur.

6. Sonuçlar, İyileşme ve Rehabilitasyon

Enjeksiyon sonrası ilk 48 saatte hafif şişlik ve ağrı normaldir; lokal soğuk uygulama ve parasetamol önerilir. NSAID kullanımı PRP ve kök hücre uygulamalarında inflamatuvar yanıtı baskılayacağı için 2 hafta öncesinden ve 2 hafta sonrasına kadar önerilmez. HA uygulamasında NSAID kısıtlaması yoktur.

Rehabilitasyon protokolü:

• 1. hafta: Yük verme serbest, ağır aktivite ve koşudan kaçınma. Statik kuadriseps egzersizleri.
• 2-4. hafta: Closed kinetic chain egzersizleri, bisiklet, yüzme.
• 4-12. hafta: Progresif kuvvetlendirme, propriosepsiyon, fonksiyonel egzersizler.
• 3. ay sonrası: Tam aktiviteye dönüş, koşu, takım sporları.

Biyomekanik değerlendirme ve yürüyüş analizi rehabilitasyonun objektif takibinde önemlidir; biyomekanik analiz ve yürüyüş analizi ile bireysel programlar oluşturulabilir.

7. Yan Etkiler ve Kontrendikasyonlar

Sık görülen yan etkiler (genellikle 48-72 saatte düzelir):

• Enjeksiyon bölgesinde geçici ağrı ve şişlik (%10-20)
• Geçici eklem sertliği
• Hafif post-enjeksiyon sinoviti (özellikle HA'da SAIR — Severe Acute Inflammatory Reaction %1-3)
• Cilt kızarıklığı

Nadir ciddi yan etkiler: Septik artrit (<1/10.000), vasovagal senkop, alerjik reaksiyon (aviyan HA), kanama (antikoagülan kullananlarda).

Mutlak kontrendikasyonlar: Aktif lokal/sistemik enfeksiyon, septik artrit öyküsü, ciddi koagülopati, eklem üstü cilt lezyonu, ürün bileşenlerine bilinen alerji, hamilelik (HA hariç), aktif maligniteler (kök hücre için).

Göreceli kontrendikasyonlar: Kontrolsüz diyabet, trombosit sayısı <105/µL (PRP), aktif romatizmal hastalık alevlenmesi, NSAID kullanımı (PRP/kök hücre için 2 hafta).

8. 2026 Fiyat ve Geri Ödeme

Aşağıdaki fiyatlar 2026 Türkiye ortalamalarıdır; merkez, ürün markası ve seans sayısına göre değişebilir. Klinik Uzmanı üzerinden güncel fiyat karşılaştırması yapılabilir.

9. Sık Sorulan Sorular

PRP diz tedavisi kaç seans yapılır?

Standart protokol 2-4 hafta arayla 3 seanstır. Bazı çalışmalar tek seans yüksek hacim uygulamasının da etkili olabileceğini göstermiştir. 6-12 ay sonra ihtiyaca göre booster doz uygulanabilir.

PRP enjeksiyonu acıtır mı?

İğne girişi sırasında hafif rahatsızlık hissedilir; lokal anestezi ile minimize edilir. Sonrasında 24-48 saat hafif şişlik ve sızı olabilir.

PRP'nin kortizonadan farkı nedir?

Kortizon sadece kısa süreli ağrı kontrolü sağlar ve uzun vadede kıkırdağa zarar verebilir. PRP ise rejeneratif etki ile dokunun iyileşmesini destekler, kondroprotektiftir.

PRP sonrası ne zaman spora dönerim?

Hafif aktivite 3-5 gün sonra, koşu ve takım sporları 4-6 hafta sonra önerilir. Profesyonel sporcularda program kişiselleştirilir.

PRP her hastada işe yarar mı?

KL evre 1-3 hastalarda yanıt oranı %65-85; evre 4 (ileri kireçlenme) hastalarda etki sınırlıdır ve protez seçeneği değerlendirilmelidir.

LP-PRP ile LR-PRP arasındaki fark nedir?

LP-PRP lökositten fakirdir, eklem içi uygulamada tercih edilir (daha az inflamatuvar yanıt). LR-PRP lökositten zengindir, tendinopati gibi yumuşak doku patolojilerinde daha etkilidir.

Sonuç ve Klinik Önerimiz

PRP Diz Tedavisi, 2026 itibarıyla diz patolojilerinde kanıta dayalı, minimal invaziv ve etkili bir rejeneratif tedavi seçeneğidir. Başarının anahtarı doğru hasta seçimi, standardize ürün hazırlığı, doğru tekniğin (tercihen USG kılavuzluğunda) uygulanması ve uygun rehabilitasyon protokolüne sıkı sıkıya uyumdur. Tedavi kararı mutlaka deneyimli bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı ile birlikte alınmalı; hastanın yaşı, aktivite düzeyi, mekanik aksı, eşlik eden patolojileri ve beklentileri bütüncül olarak değerlendirilmelidir.

Diz patolojilerinde tedavi yelpazesi geniştir: konservatif tedavilerden başlayarak enjeksiyon tedavileri, artroskopik girişimler, menisküs tamiri, ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu, kıkırdak tedavileri ve son aşamada total veya parsiyel diz protezi seçenekleri mevcuttur. Klinik Uzmanı rehberi üzerinden alanında uzman hekimlere ulaşabilir, ikinci görüş alabilirsiniz.

10. Bilimsel Arka Plan: Trombosit Biyolojisi ve Büyüme Faktörleri

Trombositler kemik iliğindeki megakaryositlerden köken alan, çekirdeksiz hücre fragmanlarıdır. Yarı ömürleri 7-10 gündür ve aktive olduklarında alfa granüllerinden, yoğun granüllerinden ve lizozomlarından 1.500'den fazla protein salgılarlar. PRP'nin terapötik etkisinin moleküler temeli bu salgılama profilinde yatar.

PDGF (Platelet-Derived Growth Factor): Mezenkimal hücre proliferasyonu, kondrosit migrasyonu ve anjiyogenez uyarır. PDGF-AA, -AB, -BB, -CC, -DD izoformları vardır.

TGF-β1 ve TGF-β2: Kondrojenik farklılaşmayı tetikler, ekstraselüler matriks (tip II kollajen, aggrekan) sentezini artırır. SMAD2/3 yolağı üzerinden etki eder.

VEGF: Yeni damar oluşumunu uyarır, hipoksik dokulara oksijen ve besin temin eder.

IGF-1: Kıkırdak homeostazını korur, proteoglikan sentezini artırır, kondrosit apoptozunu önler. IGF-1 yaşla birlikte azalır.

bFGF (FGF-2): Anjiyogenez, fibroblast proliferasyonu, kıkırdak progenitör hücre çoğalması.

EGF: Epitel proliferasyonu, yara iyileşmesi.

HGF: Antifibrotik, antiinflamatuvar; sinovyal inflamasyonu baskılar.

Bu büyüme faktörleri tek başlarına değil, orkestratif bir senfonide etki eder: ilk 24 saatte inflamatuvar fazı modüle eder, 1-2 hafta içinde proliferasyon ve matriks sentezini başlatır, 4-12 haftada matrike remodelizasyonunu yönlendirir.

11. 2026 Yenilikleri: Lökosit Filtrasyonu, Eksozomlar ve Liyofilize PRP

2026 itibarıyla PRP teknolojisinde üç önemli gelişme öne çıkmaktadır:

• Selektif lökosit filtrasyonu: Yeni nesil kapalı sistem kitler (Arthrex ACP Max, EmCyte Pure PRP) lökosit popülasyonunu kontrollü şekilde ayırarak intraartiküler uygulama için optimum LP-PRP elde etmeyi mümkün kılar.
• Trombosit kaynaklı eksozomlar (PEXO): Trombositlerin salgıladığı 30-150 nm ekstraselüler vezikülleri içerir; hücresiz, immünojenisitesi düşük, miRNA yüklü rejeneratif ürünlerdir. Erken klinik denemeler umut vericidir.
• Liyofilize (dondurularak kurutulmuş) PRP: Standardize doz ve uzun raf ömrü avantajı sağlar. Allojenik (donör) ürün geliştirme yolunu açar; ancak Türkiye'de henüz rutin kullanımda değildir.

Ek olarak plazma jel (CaCl2 ile aktivasyon sonrası elde edilen yarı katı form), SCP (Super Concentrated Plasma) ve PRF (Platelet-Rich Fibrin) gibi türevler kondral defekt tedavilerinde, MACI ve mikrofraktür gibi cerrahi prosedürlerin augmentasyonunda kullanılmaktadır.

12. Kombine Tedaviler: PRP ile Sinerjik Yaklaşımlar

PRP, tek başına kullanıldığı kadar diğer tedavilerle kombine edildiğinde de güçlü sonuçlar verir:

• PRP + HA: Sinerjik etki; uzun süreli kayganlaştırma + büyüme faktörü desteği. Meta-analizler kombine tedavinin monoterapilere üstün olabileceğini göstermektedir.
• PRP + BMAC: Trombosit büyüme faktörleri MSC'leri aktive eder; ileri kıkırdak hasarında tercih edilir.
• PRP + Mikrofraktür: ICRS evre 3-4 fokal kondral defektlerde mikrofraktür sırasında PRP uygulaması kıkırdak rejenerasyonunu artırır.
• PRP + MACI/AMIC: Otolog kondrosit implantasyonu ve matriks destekli prosedürlerde greft entegrasyonunu hızlandırır.
• PRP + ACL Rekonstrüksiyonu: Greft maturasyonunu hızlandırır; MRG çalışmalarında erken vaskülarizasyon gösterilmiştir.

Detaylı protokoller için ACL rekonstrüksiyonu, diz kıkırdak tedavisi ve menisküs tedavisi sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

13. Hasta Deneyimi, Beklenti Yönetimi ve EEAT İlkelerimiz

Tedavinin başarısı sadece teknik mükemmellikten değil, hasta-hekim iletişiminin kalitesinden, beklenti yönetiminden ve uzun vadeli takipten geçer. EEAT (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) ilkeleri doğrultusunda hazırlanan bu rehberde tüm tedavi kararlarının deneyimli, sertifikalı ortopedi ve travmatoloji uzmanlarınca alınması gerektiğini, hiçbir ortobiyolojik veya cerrahi prosedürün %100 başarı garantisi sunamayacağını vurgulamak isteriz. Tedavi öncesi MRG, röntgen, gerektiğinde BT görüntüleme ile detaylı değerlendirme, kan tetkikleri ve eşlik eden patolojilerin (mekanik aks bozukluğu, kas dengesizliği, sinir kompresyonu, romatolojik patoloji) ekarte edilmesi şarttır. Hasta hekim tarafından bilgilendirilmiş onam formu detaylı olarak doldurulmalı, tedavinin avantajları, dezavantajları, alternatifleri ve olası komplikasyonları anlaşılır bir dille açıklanmalıdır. Tedavi sonrası 2., 6., 12., 24. haftalarda kontrol muayeneleri, gerekirse MRG ile objektif takip yapılır. Ağrı, fonksiyon ve aktivite skorları (WOMAC, KOOS, IKDC, VAS) düzenli kayıt altına alınır. Klinik Uzmanı rehberi üzerinden ikinci görüş almak, tedavi kararının doğruluğunu pekiştirmek açısından önerilir. Tedavi sonrası yaşam tarzı değişiklikleri (kilo yönetimi, düşük etkili egzersiz, ergonomi, beslenme) tedavinin uzun vadeli başarısını belirler. Diz patolojileri kronik ve progresif olabilir; bu nedenle tek bir tedavi değil, yaşam boyu bir yönetim stratejisi benimsenmelidir. Hastanın aktif rolü, egzersiz programına uyum, beslenme düzeni, sigara/alkol bırakma, kemik sağlığı için D vitamini ve kalsiyum takviyesi başarıyı katlayan unsurlardır. Düzenli fizik tedavi ve rehabilitasyon, biyomekanik analiz ile bireysel yürüyüş ve postür değerlendirmesi, tedaviye objektif veriye dayalı yön verir. Tüm bu adımlar, dünyanın en iyi tedavi sonuçlarına ulaşmak için bütüncül bir yaklaşımın parçasıdır.