Yaşlılarda Kırık Tedavisi · 2026 Ortogeriatrik Rehber

Yaşlılarda Kırık Tedavisi: Osteoporotik Kalça, Vertebra, El Bileği ve Omuz Kırıklarında Ortogeriatrik Yaklaşım

Yaşlılarda kırık; osteoporoz, sarkopeni ve kırılganlık zemininde meydana gelen, mortaliteyi ve fonksiyonel bağımsızlığı doğrudan etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur. Bu 2026 rehberinde ortogeriatrik ekip modeli, 48 saat içinde erken cerrahi kuralı, femur boyun ve intertrokanterik kalça kırıklarında implant seçimi, osteoporotik vertebra kırıklarında kifoplasti kararı, distal radius ve proksimal humerus kırıklarında güncel yaklaşım, ters omuz artroplastisi, multimodal ağrı ve deliryum önleme, erken mobilizasyon, sekonder kırık önleme (FLS), DEXA/FRAX destekli osteoporoz ilaçları ve yapay zeka destekli düşme-risk stratifikasyonu ele alınmaktadır.

Güncelleme: 15 Temmuz 2026~30 dk okumaEditoryal inceleme yapıldıKaynak temelli içerik

Kısa özet (TL;DR)

  1. Yaşlıda kalça kırığı sonrası 1 yıllık mortalite %20-30; erken cerrahi (< 48 saat) ve ortogeriatrik ekip yönetimi bu oranı belirgin azaltır.
  2. Femur boyun (Garden III-IV) kırıklarında 65 yaş üstünde artroplasti, intertrokanterik kırıklarda proksimal femur çivisi 2026 standardıdır.
  3. Osteoporotik vertebra kırıkları çoğunlukla konservatif tedavi edilir; seçili olgularda kifoplasti-vertebroplasti fonksiyonel iyileşmeyi hızlandırır.
  4. Sekonder kırık önleme (FLS), DEXA-FRAX ile risk sınıflaması ve antirezorptif-anabolik osteoporoz tedavisi kırık sonrası bakımının ayrılmaz parçasıdır.

Yaşlıda Kırık Nedir?

Yaşlılarda kırık; kemik kalitesinin osteoporoz ve yaşa bağlı biyolojik değişikliklerle azaldığı, düşük enerjili travmalarla dahi ortaya çıkabilen, sıklıkla kırılganlık (frailty) zemininde gelişen ve mortalite ile fonksiyonel bağımsızlığı doğrudan etkileyen bir sağlık sorunudur. "Kırılganlık kırığı" (fragility fracture); ayakta yürürken veya ayakta dururken düşme veya daha düşük enerjili bir mekanizmayla meydana gelen, aynı bölgede genç bir bireyde kırılma beklenmeyecek kırık olarak tanımlanır.

Yaşlıda kırık; yalnızca ortopedik bir yaralanma değil, aynı zamanda multidisipliner geriatrik bir olaydır. Osteoporoz, sarkopeni, dengesizlik, bilişsel bozukluk, polifarmasi, malnütrisyon ve komorbiditeler hem kırığın oluşumuna hem de sonucuna doğrudan etkilidir. Bu nedenle 2026 klinik pratiği; ortopedik cerrahi kadar geriatrik değerlendirme, medikal optimizasyon, deliryum önleme, erken mobilizasyon ve sekonder kırık önlemeyi kırığın tedavisinin ayrılmaz bir parçası olarak görür.

Ortopedi Tedavisi editoryal ekibi olarak vurgularız ki bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; bireysel klinik karar için ortopedi ve geriatri uzmanına başvurulmalıdır.

Epidemiyoloji ve Yük

Uluslararası Osteoporoz Vakfı (IOF) verilerine göre; 50 yaş üstü her 3 kadından biri ve her 5 erkekten biri yaşamı boyunca osteoporotik bir kırık geçirir. Global olarak her yıl yaklaşık 9 milyon kırılganlık kırığı meydana gelir; bu her 3 saniyede bir kırık demektir. Yaşlanan nüfusla birlikte 2050'ye doğru kalça kırığı olgularının iki katına çıkması beklenmektedir.

Kalça kırığı sonrası 1 yıllık mortalite %20-30 aralığında bildirilir; sağ kalanların yaklaşık %40'ı bir yıl sonra bağımsız yürüyemez, %60'ı kırık öncesi bağımsızlık düzeyine dönemez. Vertebra kompresyon kırıkları; kronik ağrı, kifoz, akciğer kapasitesinde azalma ve yaşam kalitesinde düşüşle ilişkilidir. Distal radius ve proksimal humerus kırıkları; genellikle kalça kırığından önce ortaya çıkar ve gelecek kırık için önemli bir habercidir.

Osteoporoz ve Sarkopeni

Osteoporoz; kemik kütlesi ve mikroyapısındaki bozulmayla artmış kırık riski ile karakterize, sıklıkla asemptomatik seyreden metabolik kemik hastalığıdır. DEXA ile ölçülen T-skoru ≤ -2,5 osteoporoz olarak tanımlanır. Ancak kırılganlık kırığı geçiren her hasta; DEXA sonucu ne olursa olsun osteoporoz olarak kabul edilir ve tedavi planı buna göre yapılır.

Sarkopeni; yaşa bağlı iskelet kasında kütle, güç ve fonksiyon kaybıdır. Düşme, kırık, uzamış hastanede yatış, deliryum ve mortalite ile bağımsız ilişkilidir. EWGSOP2 kriterleri; el kavrama gücü, kas kütlesi ve fiziksel performans ölçümlerini birleştirir. Kırılganlık (frailty) ise sarkopeni, malnütrisyon, azalmış rezerv ve polikomorbiditenin ortak zeminidir; Fried kriterleri ve Klinik Kırılganlık Skalası (CFS) klinik pratikte yaygındır. Kalça kırığı olan yaşlıda CFS ≥ 5 hastalar hem yüksek riskli hem de en çok ortogeriatrik ekip yönetiminden fayda gören gruptur.

Düşme ve Risk Faktörleri

Yaşlıda kırık nedenlerinin büyük çoğunluğu düşmedir. 65 yaş üstünde her yıl her üç kişiden biri düşer; bu düşmelerin %10-15'i ciddi yaralanmayla, %5'i kırıkla sonuçlanır. Düşme risk faktörleri:

  • Yaş, kadın cinsiyet, önceki düşme öyküsü.
  • Osteoporoz, sarkopeni, kırılganlık.
  • Denge ve yürüyüş bozuklukları.
  • Görme ve işitme sorunları.
  • Polifarmasi (özellikle benzodiazepinler, antipsikotikler, antikolinerjikler, opioidler, antihipertansifler).
  • Ortostatik hipotansiyon, aritmi.
  • Bilişsel bozukluk, demans.
  • Depresyon ve motivasyon kaybı.
  • D vitamini eksikliği, malnütrisyon.
  • Ev ortamı tehlikeleri (halı, aydınlatma, banyo).
  • Ayakkabı seçimi ve zemin uygunsuzluğu.

Düşme önleme; multifaktöriyel ve kanıta dayalıdır. Otago, Tai Chi ve grup temelli denge-kuvvet egzersizleri; ev güvenliği düzenlemeleri; ilaç gözden geçirmesi; görme rehabilitasyonu; D vitamini optimizasyonu ve podiatri değerlendirmesi 2026 rehberlerinde önerilen temel bileşenlerdir.

Kalça Kırığı: Genel Bakış

Kalça kırığı; yaşlıda en yıkıcı kırılganlık kırığıdır. Proksimal femurun anatomik bölgelerine göre üç ana grup vardır: femur boyun (intrakapsüler), intertrokanterik ve subtrokanterik kırıklar. Klinik bulgu; kasık ağrısı, kısa ve dış rotasyonda uzuv, yük verememedir. Görüntülemede pelvis AP ve kalça lateral grafisi ilk basamaktır; şüphede kalınırsa MR okült kırıkları saptamada altın standarttır.

Genel prensipler;

  • Mümkün olan en kısa sürede acilde analjezi (fasyal iliak blok, parasetamol, düşük doz opioid).
  • Delirium ve dehidrasyon önleme; erken IV sıvı, oksijenasyon, elektrolit optimizasyonu.
  • Erken ortogeriatrik konsültasyon ve medikal optimizasyon.
  • 24-48 saat içinde cerrahi (medikal kontrendikasyon yoksa).
  • Postop ilk 24 saatte tam yük vererek mobilizasyon.
  • Sekonder kırık önleme ve FLS izlemi.

Femur Boyun (İntrakapsüler) Kırığı

Femur boyun kırıkları; kapsül içinde olduklarından hematom desteğinden yoksundur, femur başı beslenmesi medial femoral sirkumfleks arter üzerinden risk altındadır. Bu nedenle yer değiştirmiş olgularda avasküler nekroz ve kaynamama riski yüksektir.

Garden sınıflaması:

  • Garden I: İnkomplet, valgus impakte kırık.
  • Garden II: Komplet, deplasmansız.
  • Garden III: Komplet, parsiyel deplase.
  • Garden IV: Komplet, tam deplase.

Yaşlıda tedavi kararı: Garden I-II kırıklarda kanüle vidalarla in situ fiksasyon uygulanabilir; ancak yaşlıda geç dönem yer değiştirme ve avasküler nekroz nedeniyle bazı merkezler bu grupta da artroplastiye yönelmektedir. Garden III-IV yer değiştirmiş kırıklarda ise 65 yaş üstünde standart yaklaşım artroplastidir. Aktif, iyi kognisyonlu ve iyi mobilize olan hastalarda total kalça artroplastisi (THA); daha az mobil ve komorbid yaşlılarda çimentolu hemiartroplasti tercih edilir. Meta-analizler; THA'nın uzun vadeli fonksiyonel skorlarda ve revizyon oranlarında hemiartroplasti karşısında avantaj sağladığını ancak dislokasyon riskinin biraz daha yüksek olabileceğini göstermiştir.

Çimentosuz hemiartroplastide kalkar yerleşimi ve osteoporotik femurda periprostetik kırık riski yüksektir; bu nedenle çimentolu stem yaşlılarda standarttır. Anestezi güvenliği için "kemik çimento implantasyon sendromu" (BCIS) yönünden titiz hemodinamik izlem gerekir.

İntertrokanterik ve Subtrokanterik Kırıklar

İntertrokanterik kırıklar; ekstrakapsüler olduklarından vaskülariteleri iyidir; kaynama neredeyse her zaman sağlanır. Ancak osteoporotik ve kominütif olma eğilimindedirler. AO/OTA 31A klasifikasyonu; A1 (stabil, iki parça), A2 (posteromedial kominüsyon ile instabil) ve A3 (ters oblik, subtrokanterik uzanımlı) olarak gruplar.

Cerrahi seçenekler:

  • Proksimal femur çivisi (PFN, Gamma çivi):Sefalomeduller sabit-açılı çiviler; 2026'da altın standarttır. Kısa çivi çoğu olguda yeterlidir; subtrokanterik uzanımda uzun çivi tercih edilir. Tip-apeks mesafesi (TAD) 25 mm altında tutulmalıdır.
  • Dinamik kalça vidası (DHS): Stabil A1 kırıklarda hâlâ geçerli bir seçenektir; ters oblik ve subtrokanterik olgularda kontrendikedir.
  • Kalça artroplastisi: Belirgin osteoporoz, önceden var olan koksartroz veya fiksasyon başarısı sonrası kurtarma cerrahisi olarak tercih edilir.

Subtrokanterik kırıklarda; biyomekanik zorluk nedeniyle uzun sefalomeduller çivi standarttır. Bisfosfonat kullanımına bağlı atipik femur kırıkları bu bölgede görülebilir; profilaktik çivileme, bisfosfonat kesilmesi ve teriparatid gibi anabolik ajanlar tedaviye eklenebilir.

Osteoporotik Vertebra Kompresyon Kırığı

Vertebra kompresyon kırıkları; osteoporotik kırıkların en sık görülenidir. Çoğu (yaklaşık üçte iki) klinik olarak sessiz seyredebilir; radyografide insidental olarak fark edilir. Semptomatik olgularda; akut ağrı, kifoz, boy kısalığı, sırtta hassasiyet ve fonksiyonel bozulma görülür. Genogrant (Genant) yarı-kantitatif yöntemi kırığın şiddetini derecelendirir.

Konservatif tedavi: Kısa süreli yatak istirahati (mümkün olan en kısa; genellikle birkaç gün), multimodal analjezi (parasetamol, NSAİİ eğer uygunsa, kısa süreli opioid, kalsitonin seçili olgularda), ortez (semirijit torakolumbar ortez), erken mobilizasyon, kalsiyum-D vitamini optimizasyonu ve osteoporoz tedavisine başlama. Olguların büyük kısmı 4-6 haftada belirgin düzelme gösterir.

Vertebroplasti / kifoplasti:Ağrının 4-6 haftada geçmediği, günlük yaşamı kısıtlayan ve ilerleyen kifoz gösteren seçili hastalarda düşünülür. Kifoplasti balon ile vertebra yüksekliğini kısmen restore etmeyi hedefler. VERTOS-IV ve VAPOUR gibi randomize çalışmalar, akut ağrılı ve seçilmiş hastalarda vertebroplastinin konservatif tedaviye üstün olabileceğini göstermiştir. Ancak endikasyonlar; ağrı süresi, yaş, kırık yaşı ve alternatiflere yanıta göre kişiselleştirilmelidir.

Kırmızı bayraklar: Nörolojik defisit, ilerleyen kifoz, patolojik kırık şüphesi (malignite, myelom), enfeksiyon (spondilodiskit), yüksek enerjili mekanizma. Bu olgularda ileri görüntüleme (MR, BT, PET) ve cerrahi konsültasyon gereklidir.

Distal Radius (El Bileği) Kırığı

Distal radius kırığı; sıklıkla el üzerine düşme (FOOSH) sonrası oluşur ve yaşlılarda gelecek kırıkların önemli bir habercisidir. Frykman, Fernández ve AO/OTA sınıflamaları klinik pratikte kullanılır. Yaşlıda karar:

  • Konservatif tedavi (kapalı redüksiyon + alçı): Düşük talepli hastalarda, kabul edilebilir hizalanma sağlandığında; klinik sonuçlar mükemmeldir. 65 yaş üstünde meta-analizler, radyolojik değişkenliğe rağmen fonksiyonel skorların ameliyatla benzer olabileceğini göstermiştir.
  • Volar kilitli plaklama: Aktif, dominant el kullanımı yüksek, mesleki-günlük talebi fazla yaşlılarda erken fonksiyonel iyileşme sağlar. Eklem içi belirgin deplasman, ileri kominüsyon ve intraartiküler basamak varlığında öncelikli seçenektir.
  • Perkütan K-teli ve eksternal fiksatör:Yumuşak doku sorunu, açık kırık veya kominüt kırıklarda seçili kullanım.

Karpal tünel sendromu, EPL rüptürü ve karmaşık bölgesel ağrı sendromu (KRAS) izleminde dikkatli olunmalıdır. Rehabilitasyonda erken parmak, dirsek ve omuz hareket açıklığı; alçı sonrası aşamalı el bileği ROM ve kuvvetlendirme uygulanır.

Proksimal Humerus Kırığı

Proksimal humerus kırıkları; yaşlıda üçüncü en sık kırılganlık kırığıdır. Neer 4-parça sınıflaması; başı, büyük tüberkül, küçük tüberkül ve diafiz olarak segmentleri değerlendirir.

  • Konservatif tedavi: Yer değiştirmeyen veya minimal deplase (Neer 1-2 parça) kırıklarda sarkma ateli ile 1-2 hafta immobilizasyon ve erken pendulum-progresif ROM egzersizleri; iyi sonuçlar verir.
  • Kilitli plak (PHILOS): Genç yaşlılarda, iyi kemik stoğu ve 3-4 parça kırıklarda; osteoporotik zeminde vida çıkması riski unutulmamalıdır. Kalkar destek vidası stabiliteyi artırır.
  • Ters omuz artroplastisi: İleri yaş, osteoporoz, rotator manşon yetersizliği, 4-parça kırıklı-dislokasyonlu olgularda 2026'da giderek daha çok tercih edilen seçenektir. Erken fonksiyonel iyileşme ve öngörülebilir sonuç sağlar.
  • Hemiartroplasti: Seçili olgularda hâlâ geçerlidir; ancak sonucu büyük ölçüde büyük tüberkül iyileşmesine bağlıdır.

Pelvis, Sakrum ve Diğer Kırıklar

Yaşlıda pelvis "kırılganlık kırıkları" (fragility fractures of the pelvis - FFP) sıklıkla düşük enerjili düşme sonrası, radyografide okült, BT/MR ile fark edilen sakral ve pubik ramus kırıklarıdır. Rommens sınıflaması tedaviyi yönlendirir; çoğu olgu ağrı yönetimi ve erken mobilizasyonla konservatif tedavi edilirken, ilerleyen ağrı ve instabilitede sakroplasti veya perkütan iliosakral vida uygulanabilir.

Ayak bileği kırıkları ve tibia platosu kırıkları yaşlıda özellikle diyabetik ve nöropatik hastalarda yumuşak doku dostu yaklaşım gerektirir. Kalkaneus ve talus kırıkları düşük enerjili düşmelerde bile görülebilir; ayak bileği ve topuk ağrısı sürekli ise düşük eşikle görüntüleme yapılmalıdır.

Ortogeriatrik Ekip Modeli

Ortogeriatrik ekip; ortopedi cerrahı, geriatri uzmanı, anestezi, fizik tedavi-rehabilitasyon, ergoterapi, hemşirelik, sosyal hizmet, eczacılık ve beslenme uzmanından oluşan yapılandırılmış bir modeldir. Klinik kanıt; ortogeriatrik ortak bakım modelinde tedavi edilen kalça kırıklı hastalarda:

  • Cerrahiye kadar geçen sürenin kısaldığını,
  • Postoperatif deliryum oranının azaldığını,
  • Basınç yarası, pnömoni ve DVT'nin gerilediğini,
  • Hastanede kalış süresinin kısaldığını,
  • Bağımsız yürümeye dönüşün arttığını,
  • 30 gün ve 1 yıllık mortalitenin belirgin azaldığını

gösterir. UK National Hip Fracture Database (NHFD), ABD Own the Bone ve global IOF Capture the Fracture programları bu modeli desteklemektedir.

48 Saat Cerrahi Kuralı

2026 rehberleri; yaşlıda kalça kırığında cerrahinin medikal kontrendikasyon olmadıkça 24-48 saat içinde gerçekleştirilmesini önerir. Ötelemenin meşru nedenleri; aktif hemodinamik instabilite, düzeltilebilir aritmi, dekompanse kalp yetmezliği, ciddi elektrolit dengesizliği ve düzeltilebilir koagülopati gibi optimize edilebilir durumlardır. DOAC kullanımı tek başına genellikle 48 saati aşan gecikmeye neden olmamalıdır.

Cerrahi geciktikçe; deliryum, pnömoni, basınç yarası, DVT-PE, üriner enfeksiyon, kas kaybı ve mortalite artar. Bu nedenle "önce optimize et, sonra ameliyat et" prensibi; kısa sürede yapılabilecek optimizasyonlarla sınırlı tutulmalıdır.

Anestezi ve Multimodal Ağrı Yönetimi

Yaşlıda kalça kırığı anestezisinde genel ve rejyonel (spinal-epidural) anestezi arasındaki mortalite farkı büyük randomize çalışmalarda (REGAIN, RAGA) minimal bulunmuştur. Karar; hastanın komorbiditeleri, antikoagülan kullanımı, bilişsel durumu ve anesteziyoloji uzmanının değerlendirmesine göre bireyselleştirilir. Fasyal iliak kompartman bloğu ve femoral sinir bloğu, opioid dozunu azaltarak ağrı yönetiminde ve deliryum önlemede etkili bir kanıta dayalı seçenektir.

Multimodal ağrı yönetimi bileşenleri:

  • Parasetamol (temel taban ilaç).
  • NSAİİ (renal fonksiyon, GİS ve kardiyak riskler değerlendirilerek).
  • Fasyal iliak veya femoral bloklar.
  • Düşük doz opioid (mümkün olan en düşük doz; deliryum riski nedeniyle dikkatli).
  • Nöropatik ağrıda gabapentinoid (seçili olgularda).
  • Nonfarmakolojik: elevasyon, buz, uygun pozisyonlama.

Deliryum ve Komplikasyon Önleme

Deliryum; yaşlıda kalça kırığı sonrası sık ve ciddi bir komplikasyondur (%20-50). Önleme bileşenleri:

  • Erken cerrahi ve mobilizasyon.
  • Multimodal ağrı yönetimi; opioid azaltma.
  • Benzodiazepin ve antikolinerjiklerden kaçınma.
  • Oksijenasyon, hidrasyon ve elektrolit optimizasyonu.
  • Uyku hijyeni, gündüz uyanık kalma, gece sessiz oda.
  • Gözlük ve işitme cihazlarının kullanılması.
  • Aile ziyareti ve tanıdık nesneler.
  • CAM ve 4AT ile rutin deliryum taraması.

Diğer komplikasyonlar; pnömoni (erken mobilizasyon, ağız bakımı, aspirasyon önleme), üriner enfeksiyon (kateterizasyonu en aza indirmek), basınç yarası (2 saatte bir pozisyon değişimi, hava yatağı), derin ven trombozu-pulmoner emboli (mekanik ve farmakolojik profilaksi), konstipasyon (laksatif planı), malnütrisyon (protein-enerji desteği) ve anemi (transfüzyon eşiği bireyselleştirilerek) yönetimi ortogeriatrik ekibin ortak sorumluluğudur.

Rehabilitasyon

Yaşlıda kırık rehabilitasyonu; kırık öncesi fonksiyonel düzeye dönüşü ve yeniden kırık önlemeyi hedefler. Erken mobilizasyon (postop ilk 24 saatte tam yüklemeye izinli implant seçildikten sonra) ve yoğun fizik tedavi kanıta dayalı olarak fonksiyonel çıktıyı belirgin iyileştirir.

  • Akut faz: Yatak içi egzersizler, solunum egzersizleri, kalça-diz ROM, izometrik quadriseps.
  • Erken postop: Yürüteç ile yürüyüş, transfer eğitimi, ADL bağımsızlığı, ergoterapi.
  • Orta-uzun dönem: Kuvvetlendirme, denge (Otago, Tai Chi), aerobik dayanıklılık, ev güvenliği düzenlemesi, düşme önleme eğitimi.
  • Rehabilitasyon ortamı: Ev fizyoterapisi, ayaktan program, yatarak rehabilitasyon veya bakımevi; kırılganlık ve sosyal duruma göre planlanır.

Beslenme desteği; protein 1.2-1.5 g/kg/gün, yeterli enerji, D vitamini 800-2000 IU/gün ve kalsiyum 1000-1200 mg/gün önerilir. Sarkopenili hastalarda dirençli egzersiz + protein desteği klinik olarak etkilidir.

FLS ve Sekonder Kırık Önleme

Kırılganlık kırığı geçiren hastalarda ikinci bir kırık riski, ilk kırıktan sonraki 1-2 yıl içinde en yüksektir ("imminent risk"). Ancak dünya genelinde bu hastaların yalnızca %10-20'si uygun osteoporoz tedavisine ulaşabilmektedir. Fracture Liaison Service (FLS); bu tedavi açığını kapatan yapılandırılmış modeldir. FLS bileşenleri:

  1. Kırılganlık kırıklı hastanın sistematik tespiti.
  2. DEXA ve gerektiğinde FRAX değerlendirmesi.
  3. Düşme risk faktörlerinin değerlendirilmesi.
  4. Sekonder osteoporoz nedenlerinin ekartasyonu (D vitamini eksikliği, hiperparatiroidi, malignite, hipogonadizm, steroid kullanımı vb.).
  5. Uygun ilaç tedavisinin başlatılması.
  6. Uzun dönem takip ve uyum izlemi.

IOF Capture the Fracture programı; FLS'lerin küresel yayılmasını desteklemektedir. FLS uygulayan merkezlerde sekonder kırık oranı %30-50 azalır.

Osteoporoz İlaçları

Antirezorptif ajanlar:

  • Alendronat, risedronat, ibandronat:Oral bisfosfonatlar; ilk basamak tedavide sık kullanılır. Ös cerahi kaynamayı klinik olarak anlamlı biçimde geciktirmez.
  • Zoledronik asit: Yıllık IV infüzyon; kırık sonrası genellikle 2 hafta sonra başlanır ve mortaliteyi azalttığı gösterilmiştir (HORIZON).
  • Denosumab: 6 ayda bir subkutan; tedavi kesildiğinde hızlı kemik kaybı ve rebound vertebra kırıkları riski nedeniyle tedavi stratejisi dikkatli planlanmalıdır.

Anabolik ajanlar:

  • Teriparatid ve abaloparatid:Günlük subkutan; yüksek riskli hastalarda, özellikle çoklu vertebra kırığında öncelikli seçenektir.
  • Romosozumab: Aylık subkutan; 12 ay kullanılır, ardından antirezorptif ile devam ("tedavi sırası" kavramı). Yüksek kırık riski, çoklu kırığı olan yaşlıda 2026'da giderek daha çok tercih edilmektedir. Kardiyovasküler riskli hastalarda dikkatli değerlendirme gereklidir.

Kalsiyum (diyet öncelikli, gerekirse takviye 1000-1200 mg/gün) ve D vitamini (25-OH-D düzeyi 30 ng/mL üzerinde) tüm tedavilerin altyapısıdır. Bisfosfonat ve denosumab kullanımında osteonekroz ve atipik femur kırığı riski; nadir ancak bilinen komplikasyonlardır. Hastalar bilgilendirilmelidir.

Yapay Zeka ve 2026 Yenilikleri

2026 geriatrik ortopedi pratiğinde yapay zeka; hekimin yerine geçmeyen, klinik iş akışını hızlandıran ve objektifleştiren güçlü bir karar destek katmanıdır. Öne çıkan uygulama alanları:

  • Radyografide okült vertebra ve kalça kırığı tespiti; morfometrik vertebra analizi.
  • DEXA + klinik veriden kırık risk skoru üretimi (FRAX+YZ hibrid modelleri).
  • Düşme risk stratifikasyonu; giyilebilir sensörlerle denge, yürüyüş hızı ve düşme tespiti.
  • Cerrahi implant seçimi ve TAD tahmini için intraoperatif karar desteği.
  • Deliryum ve komplikasyon erken uyarı skorları.
  • Sarkopeni ve kırılganlık otomatik değerlendirmesi (BT'de kas alanı, elektronik sağlık kaydı verilerinden).
  • Opioid dozajı ve ağrı yönetimi optimizasyonu.
  • Telemedisin destekli evde takip, ilaç uyumu, beslenme koçluğu ve rehabilitasyon eğitimi.
  • FLS iş akışlarında hasta tespiti ve tedavi başlatma otomasyonu.

Ek olarak 2026'da; 3D baskı destekli hasta özgün implant planlama, robotik navigasyon destekli proksimal femur çivileme, bilgisayarlı intraoperatif görüntüleme ve yeni nesil biyolojik implantlar (osteoinduktif kaplamalı çiviler ve vidalar) klinik pratiğe entegre olmuştur. Bu yeniliklerin ortak paydası; yaşlı hastanın biyolojisini ve fonksiyonel bağımsızlığını koruyan, multidisipliner bakımla desteklenmiş çağdaş ortogeriatrik yaklaşımdır.

Sık Sorulan Sorular

Yaşlılarda kırık neden daha ciddi seyreder?+

Yaşlılarda kırık; osteoporoz, sarkopeni, kırılganlık (frailty), çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi), bilişsel bozukluk ve komorbiditeler nedeniyle daha ciddi seyreder. Kalça kırığı sonrası 1 yıllık mortalite %20-30 aralığında bildirilir. Erken cerrahi (ideal < 48 saat), ortogeriatrik ekip yönetimi, deliryum önleme ve sekonder kırık koruma programları (FLS) prognozu belirgin iyileştirir.

Kalça kırığı ameliyatı ne zaman yapılmalıdır?+

2026 uluslararası rehberleri; yaşlıda kalça kırığı ameliyatının, medikal kontrendikasyon olmadıkça yaralanmadan sonraki 24-48 saat içinde yapılmasını önerir. Erken cerrahi; ağrı kontrolü, erken mobilizasyon, pnömoni-DVT-basınç yarası oranlarında azalma ve mortalitede belirgin düşüş ile ilişkilidir. Antikoagülan kullanan hastalarda cerrahiyi geciktirmek yerine multidisipliner köprü planı hazırlanır.

Femur boyun kırığında hangi ameliyat yapılır?+

Yer değiştirmemiş (Garden I-II) femur boyun kırıklarında kanüle vidalarla in situ fiksasyon; yer değiştirmiş (Garden III-IV) kırıklarda 65 yaş üstünde hemiartroplasti veya total kalça artroplastisi standarttır. Aktif, bilişsel açıdan iyi ve iyi hareket eden yaşlılarda total kalça protezi; daha az mobil ve komorbiditeli hastalarda çimentolu hemiartroplasti sık tercih edilir. Osteosentez tercih edilen genç yaşlılarda kaynamama ve avasküler nekroz riski açıkça konuşulmalıdır.

İntertrokanterik kırıkta hangi implant kullanılır?+

İntertrokanterik femur kırıklarında proksimal femur çivisi (PFN, Gamma çivi, cephalomedullary nail) günümüz altın standardıdır. Stabil kırıklarda dinamik kalça vidası (DHS) hâlâ geçerli bir seçenektir. Ters oblik ve subtrokanterik uzanımı olan kırıklarda intramedüller çivi tercih edilir. Konsolidasyon ve düşük komplikasyon oranı için sefalik vida-teli merkezi konumlandırma ve tip-apeks mesafesi (TAD < 25 mm) önemlidir.

Osteoporotik vertebra kompresyon kırığı nasıl tedavi edilir?+

Osteoporotik vertebra kompresyon kırıklarında ilk basamak; kısa süreli yatak istirahati (mümkün olan en kısa), analjezi, kalsitonin veya kısa süreli opioid, kalsiyum-D vitamini optimizasyonu, uygun ortez ve erken mobilizasyondur. Ağrının 4-6 haftada gerilemediği, ilerleyen kifoz ve fonksiyonel bozulma gösteren olgularda vertebroplasti veya kifoplasti düşünülür. Nörolojik defisit, patolojik kırık şüphesi ve instabil kırıklarda cerrahi konsültasyon gerekir.

Distal radius (el bileği) kırığında yaşlıda cerrahi mi konservatif mi?+

Yaşlıda distal radius kırığında karar; fonksiyonel talep, dominant taraf, ek eklem içi yaralanma ve deplasman derecesine göre verilir. Düşük talepli, kabul edilebilir hizalanma sağlanan hastalarda kapalı redüksiyon ve alçı ile konservatif takip mükemmel klinik sonuç verir. Aktif, dominant el kullanımı yüksek yaşlılarda volar kilitli plaklama fonksiyonel kazanımı hızlandırır. Meta-analizler; 65 yaş üstünde radyolojik farklara rağmen klinik sonuçların benzer olabileceğini göstermiştir.

Proksimal humerus kırığında yaşlıda yaklaşım nedir?+

Yaşlıda proksimal humerus kırıklarının çoğu (Neer 1-2 parça) konservatif olarak sarkma ateli ve erken rehabilitasyonla tedavi edilir. 3-4 parça yer değiştirmiş kırıklar ve dislokasyonlu olgularda karar hasta bazlıdır: iyi kemik stoğu ve genç yaşlılarda kilitli plak, ileri yaş-osteoporoz-rotator manşon yetersizliğinde ters omuz artroplastisi 2026'da giderek daha çok tercih edilmektedir. Hemiartroplasti seçili olgularda hâlâ geçerlidir.

Ortogeriatrik ekip nedir ve neden önemlidir?+

Ortogeriatrik ekip; ortopedi, geriatri, anesteziyoloji, fizik tedavi, ergoterapi, hemşirelik, sosyal hizmet ve eczacılıktan oluşan yapılandırılmış multidisipliner modeldir. Preoperatif medikal optimizasyon, deliryum önleme, ağrı yönetimi, kırılganlık taraması, erken cerrahi, erken mobilizasyon, taburculuk planlaması ve sekonder kırık önlemeyi kapsar. Kanıtlar; ortogeriatrik ekiple yönetilen kalça kırıklı hastalarda mortalite ve komplikasyonun belirgin azaldığını göstermektedir.

Kırık sonrası ne zaman ayağa kalkılır?+

2026 klinik pratikte; medikal kontrendikasyon olmadıkça yaşlıda kalça kırığı cerrahisi sonrası ilk 24 saatte tam yük vererek erken mobilizasyon hedeflenir. Erken ayağa kalkma; pnömoni, derin ven trombozu, basınç yarası ve deliryum riskini azaltır; kas kütlesini korur, bağımsızlığa dönüşü hızlandırır. Ağrı yönetimi ve fizyoterapistin eşliğinde uygulanır.

Osteoporoz ilaçları kırık sonrası ne zaman başlanmalı?+

Osteoporotik kırık geçirmiş her hasta sekonder kırık açısından yüksek risklidir. Kalsiyum, D vitamini optimizasyonu, düşme önleme ve antirezorptif (alendronat, zoledronik asit, denosumab) veya anabolik (teriparatid, romosozumab) tedavi mümkün olan en kısa sürede başlanmalıdır. Bisfosfonatlar cerrahi kaynamayı klinik olarak anlamlı biçimde geciktirmez; zoledronik asit için genellikle iki hafta sonra başlanması önerilir.

FLS (Fracture Liaison Service) nedir?+

FLS; kırılganlık kırığı geçiren hastaları sistematik olarak tespit eden, DEXA ile değerlendiren, düşme risk faktörlerini yöneten, uygun osteoporoz tedavisini başlatan ve uzun süreli takip eden koordineli bir bakım modelidir. Uluslararası veriler; FLS uygulayan merkezlerde sekonder kırıkların %30-50 azaldığını göstermiştir. 2026'da IOF ve pek çok ulusal rehber, kırılganlık kırığı sonrası FLS ile takip önermektedir.

Deliryum kırık sonrası nasıl önlenir?+

Deliryum; yaşlıda kalça kırığı sonrası en sık ve en ciddi komplikasyonlardandır. Önleme; erken cerrahi, opioid-benzodiazepin kullanımının en aza indirilmesi, multimodal analjezi (parasetamol, fasyal iliak blok, düşük doz opioid), oksijenasyon, hidrasyon, elektrolit optimizasyonu, uyku hijyeni, gözlük-işitme cihazı desteği, erken mobilizasyon ve aile ziyaretleri ile sağlanır. Deliryum tarama araçları (CAM, 4AT) rutinde kullanılmalıdır.

Yaşlıda antikoagülan kullanırken cerrahi nasıl planlanır?+

Antikoagülan kullanan yaşlılarda cerrahi mümkün olan en kısa sürede planlanır; genel kural cerrahiyi ilaç düzeyinin kabul edilebilir seviyeye inmesini bekleyerek geciktirmemektir. DOAC kullananlarda ilaç kesim zamanı, böbrek fonksiyonu ve idarucizumab/andeksanet gibi geri döndürücüler gerektiğinde kullanılır. K vitamini antagonisti (varfarin) alanlarda INR düşürücü tedavi (K vitamini, PCC) uygulanır. Multidisipliner köprü planı esastır.

Ev ortamı düşmeye karşı nasıl güvenli hâle getirilir?+

Yaşlıda düşme; en önemli kırık nedenidir. Ev güvenliği için: iyi aydınlatma, kaymayan halı ve zemin, banyoda tutunma barları ve kaymaz paspas, yataktan-tuvaletten güvenli yükseklik, düzenli göz muayenesi, uygun ayakkabı, engel oluşturan mobilya-elektrik kablosu düzenlemesi, D vitamini optimizasyonu, denge ve kuvvet egzersizleri (Otago, Tai Chi), ilaç gözden geçirmesi (özellikle sedatif ve antihipertansifler) önerilir.

Yapay zeka yaşlı kırıklarında nasıl kullanılıyor?+

2026 pratiğinde yapay zeka; DEXA + kırık risk skorlaması (FRAX destekli), radyografide okült vertebra kırığı tespiti, düşme riski stratifikasyonu, cerrahi implant seçim desteği, sarkopeni-kırılganlık otomatik değerlendirmesi, deliryum erken uyarı skorları, opioid dozajı ve rehabilitasyon yolağı optimizasyonu ile klinik pratiğe entegre olmuştur. Giyilebilir düşme tespit sensörleri ve akıllı ev sistemleri hasta güvenliğini artırır. YZ; ortogeriatrik ekibin yerine geçmeyen, karar destek katmanıdır.

Editoryal Not

Bu içerik; ortopedi, geriatri, anesteziyoloji, fizik tedavi ve endokrinoloji alanlarında 2026 kanıta dayalı klinik pratikleri ve uluslararası rehberleri (NICE, AAOS, IOF, ESCEO) temel alan editoryal ekibimiz tarafından hazırlanmıştır ve bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel tanı ve tedavi kararları için mutlaka ortopedi ve geriatri uzmanına başvurulmalıdır.

Editöryel Şeffaflık & EEAT

Ortopedi Tedavisi bir bilgi rehberidir, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı değildir.

Bu sayfada yer alan hasta ve danışan görüşleri; ilgili doktorun, uzmanın ya da kliniğin doğrudan veya dolaylı emri, talebi ve/veya ricası olmaksızın, ilgili danışan tarafından bağımsız olarak yazılmaktadır. Klinik Uzmanı'nın temel amacı, sağlık alanında kamuoyunun daha iyi bilgilenmesini ve danışanların doğru klinik ile şeffaf biçimde buluşmasını sağlamaktır.

Klinik Uzmanı bir başvuru, tanı veya tedavi hizmeti değildir; hiçbir sağlık hizmeti sağlayıcısını tavsiye etmez, desteklemez veya garanti etmez. Platformda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı ya da tedavinin yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlardan önce mutlaka yetkili bir sağlık profesyoneline danışınız; acil durumlarda 112'yi arayınız.

Tüm medikal içerikler EEAT (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) ilkeleri, güncel klinik kılavuzlar ve Klinik Uzmanı Medikal Redaksiyon Politikası çerçevesinde hazırlanır, hekim onayından geçer ve düzenli olarak gözden geçirilir.

Yapay zeka destekli yanıt motorları (Google AI Overviews, ChatGPT, Perplexity, Gemini) için içeriklerimiz GEO (Generative Engine Optimization) standartlarına uygun şekilde yapılandırılmıştır.