Yaşlılarda kırık tedavisi; sadece kırılan kemiği değil, kırığın altında yatan osteoporoz, eşlik eden kronik hastalıklar, polifarmasi, beslenme bozukluğu, sarkopeni ve düşme nedenlerini birlikte ele alan multidisipliner bir yaklaşımdır. Türkiye'de 50 yaş üstü kadınların yaklaşık %33'ünde, erkeklerin %20'sinde yaşam boyu en az bir osteoporotik (fragility) kırık gelişir.
Bu rehberde geriatrik popülasyonun en sık karşılaştığı dört büyük kırığı (kalça, vertebra, distal radius/Colles, proksimal humerus), ortogeriatri modelini, 48 saat içinde cerrahi prensibini, modern implant seçimini, kifoplasti / vertebroplasti uygulamalarını, FLS (Fracture Liaison Service) ile sekonder kırığın önlenmesini ve 2025 yılı maliyet aralıklarını detaylı olarak ele alıyoruz.
Yaşlıda Kırık Neden Farklıdır?
Yaşlı kemiği trabeküler kütle kaybı, korteks incelmesi ve mikromimari bozulma nedeniyle düşük enerjili travma ile bile kırılabilir. Tedavi planlanırken sadece kırık değil; bilişsel durum, kardiyovasküler rezerv, böbrek fonksiyonu, antikoagülan kullanımı, evdeki sosyal destek ve fonksiyonel hedefler birlikte değerlendirilir.
- Düşük enerjili kırık → osteoporozun habercisidir
- İmmobilizasyon → pnömoni, derin ven trombozu, dekübit, deliryum riskini artırır
- 1 yıllık mortalite kalça kırığında %20-30
- Kırık sonrası ilk 2 yıl içinde sekonder kırık riski 5 kat artar
Kalça Kırığı (Yaşlıda En Tehlikeli Kırık)
Geriatrik kırıkların kralı; mortalite, morbidite ve maliyet açısından en kritik olanıdır. İntrakapsüler (femur boynu) ve ekstrakapsüler (intertrokanterik, subtrokanterik) olarak ikiye ayrılır.
Tedavi Prensibi: 24-48 Saat İçinde Cerrahi
NICE, AAOS ve TOTBİD kılavuzları 48 saat içinde cerrahi öneriyor. Geciken cerrahi her 24 saat için mortaliteyi %5 artırır.
Cerrahi Seçenekler
- Hemiartroplasti / Bipolar — Yaşlı, düşük talepli, intrakapsüler deplase kırıkta
- Total kalça artroplastisi (THA) — Aktif, kognisyonu yüksek, beklenen yaşam süresi >10 yıl
- Proksimal femoral çivi (PFN/Gamma Nail) — İntertrokanterik kırıkta altın standart
- Dinamik kalça vidası (DHS) — Stabil intertrokanterik kırıkta
Daha ayrıntılı bilgi için Kalça Kırığı Tedavisi sayfamıza göz atın.
Vertebra Kompresyon Kırığı
Yaşlıda en sık torakolomber bileşkede (T11-L2) görülür. Hafif bir öne eğilme, hapşırma, sandalyeye çökme bile yeterlidir.
Tedavi Algoritması
- Konservatif: Analjezi, kalsitonin, korse (TLSO), erken mobilizasyon. İlk 6 hafta deneyin.
- Vertebroplasti: Perkütan PMMA enjeksiyonu; ağrı kontrolünde etkilidir.
- Kifoplasti: Önce balon ile yükseklik kazanılır, sonra PMMA. Kifotik deformiteyi azaltır.
- Stabilizasyon cerrahisi: Nörolojik defisit, instabilite, ≥%50 kompresyonda.
Tüm vertebra kırığı hastalarına DEXA + anti-osteoporotik tedavi başlanmalıdır.
Distal Radius (Colles) Kırığı
Yaşlıda en sık üst ekstremite kırığıdır; düşme refleksi (FOOSH) ile oluşur. Kırık paterni, deplasman, eklem içi tutulum ve hastanın talebi tedaviyi belirler.
- Konservatif redüksiyon + alçı: Düşük talepli, deplasmansız ya da kabul edilebilir açılanmada
- Volar plak (ORIF): Genç-aktif yaşlıda altın standart; erken hareket sağlar
- K-teli + alçı: Ekonomik alternatif
- Eksternal fiksatör: Yüksek enerjili, multifragman kırıklarda
Proksimal Humerus Kırığı
60 yaş üstü kadında osteoporoza bağlı sık kırıklardandır. Neer sınıflaması kullanılır.
- Minimal deplasman (Neer 1): Askı + erken sarkaç egzersizleri (Codman)
- 2-3 parçalı kırıklar: Plak (PHILOS) veya intramedüller çivi
- 4 parçalı kırık + kalitesiz kemik: Ters omuz protezi (RSA) günümüzün altın standardı
Ortogeriatri Modeli — Multidisipliner Tedavi
Modern geriatrik kırık bakımı ortopedi + geriatri + anestezi + fizik tedavi + hemşirelik + sosyal hizmet ekibi ile yürütülür. Bu model ile 1 yıllık mortalite %30'a varan oranda azaltılabilir.
- Kabul edildikten ilk 12 saatte geriatri konsültasyonu
- Sıvı, ağrı, deliryum, beslenme protokolleri
- Antikoagülan yönetimi (warfarin reversal, DOAC bridging)
- Cerrahi sonrası 24 saatte mobilizasyon
- Taburculuk öncesi düşme önleme planı
Osteoporoz Tedavisi (Sekonder Kırığın Önlenmesi)
Kırık geçiren her yaşlı hasta, çıkmadan önce anti-osteoporotik tedaviye başlamalıdır. FLS (Fracture Liaison Service) programları sekonder kırığı %30-50 azaltır.
- Kalsiyum 1000-1200 mg/gün + D vitamini 800-2000 IU/gün
- Bisfosfonatlar: alendronat, risedronat, zoledronik asit
- Denosumab: 6 ayda bir subkutan
- Romosozumab: 12 ay süreyle anabolik tedavi
- Teriparatid: Şiddetli osteoporoz, multipl vertebra kırığı
- Hormon replasman tedavisi: Seçili postmenopozal vakada
Rehabilitasyon ve Yaşam Kalitesi
Yaşlı kırık rehabilitasyonu kırık iyileşmeden değil, hastaneye yatış gününden başlar. Hedef kırık öncesi fonksiyonel düzeye dönüştur.
- Yatak başı solunum, ankle pump, izometrik kuadriseps egzersizleri
- POD 1: Yataktan oturma, kenara sarkma
- POD 1-2: Walker ile ayağa kalkma, kademeli yük verme
- Haftada 3 seans denetimli fizyoterapi
- Ev modifikasyonları (kaymaz halı, korkuluk, gece lambası, banyo tutamağı)
- Düşme önleme: Tai Chi, denge antrenmanı, gözlük + işitme cihazı kontrolü
Komplikasyonlar ve Risk Yönetimi
- Deliryum (%30-50) — Erken cerrahi, ağrı kontrolü, çevresel oryantasyon
- Derin ven trombozu / PE — DMAH veya DOAC profilaksisi
- Pnömoni — Erken mobilizasyon, solunum egzersizleri
- Bası yarası — 2 saatlik pozisyon değişimi, dinamik yatak
- İdrar yolu enfeksiyonu — Foley kateteri erken çekme
- İmplant yetmezliği — Osteoporotik kemikte çimentolu/kilitli sistemler
2025 Yaşlı Kırığı Tedavi Maliyetleri (Türkiye)
Bilgilendirme amaçlı 2025 aralıkları; SGK kapsamında kamu hastanelerinde tedavi ücretsizdir.
- Kalça hemiartroplasti: 80.000-200.000 TL
- Bipolar / total kalça (THA): 120.000-350.000 TL
- PFN intramedüller çivi: 90.000-220.000 TL
- Vertebra kifoplasti (tek seviye): 60.000-150.000 TL
- Distal radius volar plak: 35.000-90.000 TL
- Proksimal humerus PHILOS plak: 60.000-150.000 TL
- Ters omuz protezi (RSA): 200.000-450.000 TL
Maliyetler implant markası, hastane statüsü, yatış süresi, refakatçi ve rehabilitasyon paketine göre değişir.
Düşme Risk Değerlendirmesi (Fall Risk Assessment)
Yaşlıda kırığı önlemenin temeli düşmeyi önlemektir. STEADI, Tinetti POMA, Timed Up & Go (TUG) ve Berg Balance Scale uluslararası geçerli tarama araçlarıdır. TUG'ta 12 saniye ve üzeri yüksek düşme riskine işaret eder. Hastanın evi; aydınlatma, halı kıvrılmaları, banyo kayganlığı, merdiven korkulukları açısından mutlaka değerlendirilmelidir. D vitamini eksikliği, hipotansif ilaç kullanımı (özellikle antihipertansifler ve diüretikler), benzodiazepinler, antipsikotikler düşme riskini artırır. Polifarmasi (≥5 ilaç) bağımsız risk faktörüdür.
Sarkopeni ve Beslenme
Geriatrik hastada kas kütlesi kaybı (sarkopeni) hem düşme hem kırık iyileşmesi riskini artırır. Postoperatif dönemde 1.2-1.5 g/kg protein, yeterli karbonhidrat, kalsiyum, D vitamini ve mikronutrient (çinko, magnezyum, B12) desteklenmelidir. HMB (β-hidroksi-β-metilbutirat) ve kreatin ek desteğin kas iyileşmesine katkı sağladığı çalışmalarla gösterilmiştir. Postoperatif erken oral alım (ERAS protokolü) bulantı, ileus ve hastanede kalış süresini azaltır.
Anestezi Seçimi: Spinal mi Genel mi?
Yaşlıda kalça kırığı cerrahisi için spinal anestezi tercih nedenidir; pulmoner komplikasyon, derin ven trombozu ve kanama riskini azaltır. Bilişsel disfonksiyon riski genel anestezi ile daha yüksektir. Ancak şiddetli aort stenozu, ileri kalp yetmezliği, antikoagülan kullanımı veya teknik zorluk varlığında genel anestezi tercih edilebilir. Fascia iliaca ya da PENG bloğu preoperatif ağrı yönetiminde standart hâle gelmiştir.
Kırık Sonrası Bilişsel ve Psikososyal Etkiler
Yaşlıda kırık; depresyon, anksiyete, sosyal izolasyon ve düşme korkusu (kinezofobi) ile sonuçlanabilir. Hastaların önemli bir kısmı yeniden düşme korkusuyla aktivitelerini kısıtlar ve bu durum sarkopeniyi derinleştirir. Aile eğitimi, kognitif davranışçı terapi, grup rehabilitasyonu ve tele-rehabilitasyon programları bu kısırdöngüyü kırmada etkili gösterilmiştir. Postoperatif deliryum (POD) yaşlı kalça kırığı hastalarının %30-50'sinde görülür; non-farmakolojik önlemler (görme/işitme cihazları, gece-gündüz döngüsü, erken mobilizasyon, ağrı kontrolü, idrar sondasının erken çekilmesi) ilk basamaktır.
Hastane Sonrası Bakım ve Geriatrik Rehabilitasyon Modeli
Yaşlı kırık hastasının taburculuk sonrası bakım planı en az ameliyatın kendisi kadar önemlidir. Hastanın kırık öncesi fonksiyonel düzeyi, evdeki sosyal destek, merdiven varlığı, banyo erişilebilirliği ve refakatçi imkânı değerlendirilir. Bağımsız mobilize olamayan veya yoğun fizyoterapi ihtiyacı olan hastalar için yatılı rehabilitasyon merkezleri ortalama 2-4 hafta süreyle hizmet verir. Evde rehabilitasyon ise tele-rehabilitasyon platformları ve evde fizyoterapist ziyaretleri ile mümkündür. Çalışmalar, ev tabanlı yapılandırılmış programların hastanede uzun süre yatmaya kıyasla bağımsızlığı daha hızlı kazandırdığını göstermektedir. Geriatrik rehabilitasyonda haftada en az üç gün, her seansı 45-60 dakika süren, denge, kuvvet, esneklik ve yürüyüş bileşenlerini içeren kombine programlar standarttır. Su içi (havuz) egzersizleri özellikle eklem ağrısı ve kifoskolyozu olan hastalarda alt ekstremite yüklenmesini azaltarak güvenli güçlenme sağlar. Kırık sonrası ilk altı ayda elde edilen fonksiyonel kazanımlar uzun vadeli bağımsızlığın en güçlü öngörücüsüdür; bu nedenle bu pencere asla atlanmamalıdır.
Polifarmasi ve İlaç Etkileşimleri
Geriatrik hastada eş zamanlı çoklu ilaç kullanımı (genellikle 5+ ilaç) düşme, kırık, kanama ve postoperatif deliryum riskini artırır. Beers Kriterleri ve STOPP/START Kriterleri yaşlıda uygunsuz ilaçları tarar. Cerrahi öncesi mutlaka gözden geçirilmesi gereken ilaç grupları:
- Antikoagülanlar (warfarin, DOAC) ve antiplatelet ajanlar
- Benzodiazepinler ve Z-ilaçları (zolpidem, zopiclone) — düşme riskini artırır
- Trisiklik antidepresanlar ve antikolinerjikler
- Antihipertansifler (özellikle alfa-blokerler ve diüretikler) — postural hipotansiyon
- NSAID'ler — kanama, böbrek yetmezliği, gastrik ülser riski
- Opioidler — sedasyon, deliryum, konstipasyon
Yaşlıda Kırık Sonrası Mortalite ve Sağkalım
Kalça kırığı sonrası 1 yıllık mortalite %20-30, 5 yıllık ise %50'ye kadar çıkabilir. Bağımsız risk faktörleri: ileri yaş (≥85), erkek cinsiyet, demans, kalp yetmezliği, KOAH, kronik böbrek hastalığı, malnütrisyon, postoperatif komplikasyon (pnömoni, deliryum, sepsis) ve cerrahinin 48 saatten geç yapılmış olmasıdır. Komorbidite skorları (Charlson, CCI), Clinical Frailty Scale ve Nottingham Hip Fracture Score (NHFS) bireysel mortalite riskini öngörmede kullanılır. Erken cerrahi, ortogeriatri modeli, ERAS protokolü ve düzenli rehabilitasyon ile bu oranlar belirgin iyileştirilebilir.
FLS (Fracture Liaison Service) — Sekonder Kırık Önleme Programı
Bir fragility kırığı geçiren hastada ikinci bir kırık riski 2-5 kat artar. FLS, kırık geçiren her 50 yaş üstü hastayı sistematik olarak tarayan, DEXA çeken, anti-osteoporotik tedavi başlatan ve takip eden multidisipliner bir yapıdır. IOF Capture the Fracture programı dünya genelinde FLS standardını belirler. Türkiye'de büyük üniversite hastanelerinde uygulanan bu modelin sekonder kırığı %30-50 azalttığı gösterilmiştir. Hasta hastanedeyken hem D vitamini ve kalsiyum başlatılmalı, hem de bisfosfonat / denosumab / romosozumab gibi ajanlar planlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yaşlı bir hastada kalça kırığı ameliyatı ne kadar sürede yapılmalı?
Vertebra kırığında kifoplasti şart mı?
Osteoporotik bir hastada implant tutar mı?
Kırık sonrası anti-osteoporotik tedaviye ne zaman başlanmalı?
Yaşlıda Colles kırığında her zaman ameliyat gerekir mi?
Yaşlı hastanın ameliyat sonrası ne kadar sürede yürümesi gerekir?
Ortogeriatri kliniği nedir, ne işe yarar?
İlgili Sayfalar ve Bağımsız Sağlık Kaynakları
Kapsamlı kırık temeli için Kırık Tedavisi, yaşlıda en sık görülen ciddi kırık için Kalça Kırığı Tedavisi, osteoporoz taraması için Ortopedik Check-Up, düşme önleme amaçlı denge ve postür değerlendirmesi için Postür Analizi ve Yürüyüş Analizi rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Geriatrik sağlık yönetimi ve genel ortopedi konularında bağımsız bir başvuru kaynağı olarak Klinik Uzmanı ve ortopedi ve travmatoloji rehberi faydalı olacaktır.
Sık sorulan sorular
Google FAQ kartları, ChatGPT/Gemini/Perplexity (GEO) ve EEAT için optimize edilmiştir.
Yaşlı bir hastada kalça kırığı ameliyatı ne kadar sürede yapılmalı?+
Vertebra kırığında kifoplasti şart mı?+
Osteoporotik bir hastada implant tutar mı?+
Kırık sonrası anti-osteoporotik tedaviye ne zaman başlanmalı?+
Yaşlıda Colles kırığında her zaman ameliyat gerekir mi?+
Yaşlı hastanın ameliyat sonrası ne kadar sürede yürümesi gerekir?+
Ortogeriatri kliniği nedir, ne işe yarar?+
İlgili tedaviler
Tümünü görÇocuk Kırıkları Tedavisi: Türleri, Tanı, Tedavi Yöntemleri ve İyileşme Süreci (2025)
Çocuk kemiği ayrı bir dünyadır. Kalın periost, açık büyüme plakları ve yüksek remodeling kapasitesi nedeniyle çocuk kırıklarının %85'i ameliyatsız iyileşir; doğru tanı ve doğru zamanlama her şeydir.
Menisküs Ameliyatı
Menisküs ameliyatı, belirti veren menisküs yırtığının artroskopiyle mümkün olduğunca korunarak onarılması veya yalnız onarılamayan bölümünün düzenlenmesidir. Bu rehber uygunluk, kanıt, risk, alternatif ve takip basamaklarını dengeli biçimde açıklar.
Kalça Protezi
Kalça protezi, ileri kalça eklemi hasarında femur başı ve asetabulum yüzeylerinin yapay bileşenlerle değiştirilerek ağrı ve hareket kaybının azaltılmasını amaçlayan ameliyattır. Bu rehber uygunluk, kanıt, risk, alternatif ve takip basamaklarını dengeli biçimde açıklar.
Robotik Kalça Protezi
Robotik kalça protezi, implant boyutu ve konumunun üç boyutlu planlanmasına ve cerrahın bu planı uygulamasına yardımcı olan bilgisayar destekli total kalça artroplastisidir; sistem cerrahın yerini almaz. Bu rehber tanı, kanıt, risk, alternatif ve takip basamaklarını dengeli biçimde açıklar.
Ortopedi Tedavisi bir bilgi rehberidir, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı değildir.
Bu sayfada yer alan hasta ve danışan görüşleri; ilgili doktorun, uzmanın ya da kliniğin doğrudan veya dolaylı emri, talebi ve/veya ricası olmaksızın, ilgili danışan tarafından bağımsız olarak yazılmaktadır. Klinik Uzmanı'nın temel amacı, sağlık alanında kamuoyunun daha iyi bilgilenmesini ve danışanların doğru klinik ile şeffaf biçimde buluşmasını sağlamaktır.
Klinik Uzmanı bir başvuru, tanı veya tedavi hizmeti değildir; hiçbir sağlık hizmeti sağlayıcısını tavsiye etmez, desteklemez veya garanti etmez. Platformda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı ya da tedavinin yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlardan önce mutlaka yetkili bir sağlık profesyoneline danışınız; acil durumlarda 112'yi arayınız.
Tüm medikal içerikler EEAT (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) ilkeleri, güncel klinik kılavuzlar ve Klinik Uzmanı Medikal Redaksiyon Politikası çerçevesinde hazırlanır, hekim onayından geçer ve düzenli olarak gözden geçirilir.
Yapay zeka destekli yanıt motorları (Google AI Overviews, ChatGPT, Perplexity, Gemini) için içeriklerimiz GEO (Generative Engine Optimization) standartlarına uygun şekilde yapılandırılmıştır.
Tüm tedavi içeriklerini incelemek ister misiniz?
Tüm tedaviler