Total Diz Protezi Nedir?

Diz protezi, ileri evre diz osteoartritinde (kireçlenme) hasarlı kıkırdak ve kemik yüzeylerinin metal ve yüksek yoğunluklu polietilen (UHMWPE) bileşenlerle değiştirildiği bir artroplasti ameliyatıdır. 2026 itibarıyla dünya genelinde yıllık 2 milyondan fazla diz artroplastisi gerçekleştirilmekte; Türkiye'de bu sayı 100.000'i aşmaktadır. Modern protezler %95'in üzerinde 15 yıllık sağkalım oranıyla, ileri evre diz artrozunda altın standart tedavi olmaya devam etmektedir.

Diz eklemi; femur (uyluk), tibia (kaval) ve patella (diz kapağı) kemiklerinin oluşturduğu, menisküsler, ön/arka çapraz bağlar ve yan bağlar tarafından stabilize edilen kompleks bir menteşe-rotasyon ekleminden oluşur. Osteoartrit ilerlediğinde, kıkırdak aşınması kemiğin kemiğe sürtmesine, osteofit (kemik çıkıntı) oluşumuna, sinovit (zar iltihabı) ve mekanik aksın bozulmasına (varus/valgus deformitesi) neden olur. Bu noktada, diz kireçlenmesi tedavisi kapsamındaki konservatif yöntemler (HA, PRP, kilo verme, fizik tedavi) yetersiz kaldığında protez gündeme gelir.

Önceki nesil protezlerin aksine, 2026'da kullanılan kinematik dizilim (kinematic alignment), robotik destekli planlama, özel hasta enstrümanı (PSI), medial pivot tasarım ve oksidize zirkonyum (oxinium) gibi malzeme yenilikleri sayesinde hastaların %85-90'ı "doğal diz hissi" bildirmektedir. Biyomekanik analiz ve yürüyüş analizi ile preoperatif planlama yapılması, postoperatif fonksiyonel sonuçları belirgin biçimde iyileştirmektedir.

Kimlere Uygulanır? Endikasyonlar ve Kontrendikasyonlar

Mutlak Endikasyonlar

• Kellgren-Lawrence Evre 3-4 osteoartrit: Eklem aralığı belirgin daralmış, osteofit, subkondral skleroz ve kist mevcut
• İstirahat ağrısı ve gece ağrısı: Konservatif tedaviye yanıtsız, VAS skoru ≥7
• Fonksiyonel kısıtlılık: Merdiven inip çıkamama, 30 dk'dan az yürüme toleransı, WOMAC skoru ≥40
• Mekanik aks bozukluğu: Varus (O-bacak) ≥10°, valgus (X-bacak) ≥15°
• Romatoid artrit, posttravmatik artrit, avasküler nekroz: İleri evre eklem hasarı

Göreceli Kontrendikasyonlar

• Aktif eklem enfeksiyonu (mutlak) veya uzak enfeksiyon odağı (idrar yolu, diş apsesi)
• Kontrolsüz diyabet (HbA1c >8.0), morbid obezite (BMI >40)
• Belirgin nörolojik hastalık (Charcot diz), ekstansör mekanizma yetmezliği
• Sigara kullanımı (preoperatif en az 6 hafta kesilmesi önerilir, ESSKA 2025)

Yaş tek başına kontrendikasyon değildir. 2025 AAOS rehberi, biyolojik yaş ve fonksiyonel kapasitenin kronolojik yaştan daha belirleyici olduğunu vurgulamaktadır. 90 yaş üstü hastalarda dahi başarılı diz protezi vakaları yayınlanmıştır.

Protez Türleri ve Komponent Seçimi (2026)

Çapraz Bağ Koruyucu (CR) vs Arka Stabilize (PS)

CR (Cruciate Retaining) protezlerde arka çapraz bağ (PCL) korunur; daha doğal kinematik sağlar ancak PCL yetmezliği veya fleksiyon kontraktüründe kontrendikedir. PS (Posterior Stabilized) protezlerde PCL feda edilir, polietilen post-cam mekanizması rotasyonu kontrol eder. 2025 ISAKOS metaanalizi, iki tasarım arasında uzun dönem sonuçlar açısından klinik fark göstermemiştir.

Medial Pivot Tasarım

Doğal diz biyomekaniğine en yakın olduğu kabul edilen medial pivot protezler (Microport Evolution, Maxx Freedom), medial kondilde küresel artikülasyon ve lateral kondilde serbest translasyon sağlar. "Forgotten Knee Score" ile değerlendirildiğinde, hastaların %78'i protezi unutabildiklerini bildirmektedir.

Mobil Bearing vs Fixed Bearing

Mobil bearing protezlerde polietilen tibial komponent üzerinde döner; teorik olarak polietilen aşınmasını azaltır. Fixed bearing protezler daha basit ve tahmin edilebilirdir. 2026 itibarıyla iki tasarım da kabul edilebilir; cerrahın deneyimi en kritik faktördür.

Yüksek Çapraz Bağlı Polietilen (XLPE) ve Vitamin E

Yeni nesil polietilenler, gamma ışınlaması ile çapraz bağlanma ve vitamin E katkısı sayesinde oksidatif degradasyona karşı dirençlidir. 25 yıllık in-vivo simülasyon çalışmaları, aşınma oranının <0.05 mm/yıl olduğunu göstermektedir.

Robotik Cerrahi: MAKO, ROSA, CORI, Velys (2026)

2026 itibarıyla Türkiye'de aktif kullanılan robotik diz protezi sistemleri:

• Stryker MAKO: Preoperatif BT bazlı planlama, haptik feedback ile kontrollü kemik kesimi. TKA ve UKA için onaylı.
• Zimmer Biomet ROSA Knee: BT'siz, intraoperatif görüntüleme. ROSA Partial Knee modülü 2025'te onaylandı.
• Smith+Nephew CORI: Taşınabilir, kompakt robotik sistem. BT gerektirmez, intraoperatif anatomik haritalama yapar.
• DePuy Synthes Velys: Açık platform, Attune protez ile entegre. 2024'ten itibaren Türkiye'de aktif.

2025 yılında The Bone & Joint Journal'da yayınlanan randomize kontrollü çalışma, robotik MAKO TKA'nın konvansiyonel TKA'ya göre komponent yerleşimi hassasiyetinde %30 iyileşme, kan kaybında %40 azalma ve 1 yıllık fonksiyonel skorlarda 8 puan üstünlük sağladığını göstermiştir. Robotik sistemler, özellikle parsiyel diz protezi uygulamalarında, dar margin gerektiren kemik kesimlerinde belirgin avantaj sunmaktadır.

Ameliyat Süreci ve Anestezi

Preoperatif Değerlendirme

Ameliyat öncesi 2 haftalık hazırlık süreci: tam kan sayımı, koagülasyon profili, EKG, akciğer grafisi, dental konsültasyon, idrar kültürü ve nazal MRSA taraması. 3D biyomekanik analiz ve dijital şablonlama ile komponent boyutu önceden belirlenir.

Anestezi Seçenekleri

2026 ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) protokolünde tercih edilen yöntem: spinal anestezi + adduktör kanal bloğu + IPACK bloğu. Bu kombinasyon, postoperatif ilk 24 saatte opioid ihtiyacını %70 azaltır ve erken mobilizasyonu sağlar.

Cerrahi Yaklaşımlar

• Medial parapatellar: Klasik, en yaygın kullanılan yaklaşım
• Subvastus / Midvastus: Quadriseps koruyucu, hızlı iyileşme
• Mini-invaziv (MIS): 8-10 cm kesi, doku travmasını azaltır
• Robotik destekli: 12-15 cm kesi, hassas kemik rezeksiyonu

Ortalama ameliyat süresi: 60-90 dakika (TKA), 45-60 dakika (UKA). Turnike kullanımı tartışmalıdır; 2025 ESSKA konsensüsü selektif turnike kullanımını önermektedir.

İyileşme ve Rehabilitasyon: ERAS Protokolü

Hastane Süreci

2026 ERAS protokolünde diz protezi sonrası ortalama yatış süresi 1-2 gündür. Bazı merkezlerde "outpatient TKA" (aynı gün taburculuk) uygulanmaktadır. İlk 6 saatte ayağa kalkma, ilk 24 saatte koltuk değneği ile yürüme hedeflenir.

Haftalık Rehabilitasyon Yol Haritası

• 0-2 hafta: Ödem kontrolü, izometrik quadriseps egzersizleri, 90° fleksiyon hedefi, kriyoterapi
• 2-6 hafta: Aktif eklem hareketi (0-120°), kapalı kinetik zincir egzersizleri, statik bisiklet
• 6-12 hafta: Yük altı egzersizler, propriosepsiyon, fonksiyonel aktiviteler
• 3-6 ay: Tam fonksiyonel dönüş, golf/yüzme/bisiklet izinli
• 6-12 ay: Maksimum iyileşme, "doğal diz hissi"

İleri rehabilitasyon için yürüyüş analizi ve sensör destekli geri bildirim sistemleri, asimetrik yüklenme paternlerini düzelterek revizyon riskini azaltır.

Riskler, Komplikasyonlar ve 2026 İstatistikleri

Enfeksiyon profilaksisi: 24 saat IV sefazolin, betadin yıkama, vankomisin tozu uygulaması. DVT profilaksisi: 35 gün enoksaparin veya rivaroksaban (2025 ACCP rehberi).

2026 Fiyat Aralığı ve SGK Kapsamı

SGK, anlaşmalı özel hastanelerde standart diz protezini karşılar; premium implant veya robotik teknoloji için fark ödemesi gerekir. Üniversite ve eğitim-araştırma hastanelerinde işlem ücretsizdir.

Cerrahi Dışı Alternatifler ve Geciktirme Stratejileri

Protez kararı verilmeden önce denenebilecek seçenekler için diz kireçlenmesi tedavisi rehberini inceleyiniz. Özetle:

• Kilo yönetimi: Her 5 kg azalma diz yüküne 20 kg azalma sağlar
• Fizik tedavi: Quadriseps güçlendirme, NMES, manuel terapi
• HA enjeksiyonu: 6-12 ay etkili, Evre 2-3'te faydalı
• PRP / BMAC: Biyolojik tedaviler, erken evre
• Genikuler sinir RF ablasyonu: 6-12 ay ağrı kontrolü
• Yüksek tibial osteotomi (HTO): 50 yaş altı, izole medial artroz, varus deformitesi

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Diz protezi ne kadar dayanır?

2025 Avustralya Ulusal Eklem Replasmanı Kayıtları'na göre modern diz protezlerinin 15 yıllık sağkalımı %95-97, 20 yıllık sağkalımı %90-93'tür. Genç ve aktif hastalarda revizyon riski biraz daha yüksektir.

Hangi diz protezi türü daha iyi: total mı parsiyel mi?

Karar, eklem tutulumunun yaygınlığına bağlıdır. İzole medial veya lateral kompartman tutulumunda parsiyel protez, üç kompartman tutulumunda total protez tercih edilir. Parsiyel protez daha hızlı iyileşme ve doğal diz hissi sağlar.

Diz protezi sonrası ne zaman araba kullanabilirim?

Sağ diz protezi sonrası 4-6 hafta, sol diz protezi sonrası (otomatik vites) 2-3 hafta sonra araç kullanımına izin verilir. Reaksiyon süresi normalleştiğinde başlanmalıdır.

Robotik diz protezi gerçekten daha iyi mi?

2025 metaanalizlerine göre robotik cerrahi komponent yerleşim hassasiyetinde belirgin üstünlük sağlar; ancak 10 yıllık sağkalım açısından henüz konvansiyonel cerrahiyle istatistiksel fark gösterilmemiştir. Özellikle UKA'da robotik destek dar margin gerektiren kesimlerde avantajlıdır.

Diz protezi sonrası spor yapabilir miyim?

Düşük etkili sporlar (yüzme, bisiklet, golf, doubles tenis, yürüyüş, fitness, pilates) önerilir. Yüksek etkili sporlar (koşu, basketbol, futbol, singles tenis, kayak) ek polietilen aşınması ve gevşeme riski nedeniyle önerilmez.

Ameliyat sonrası ağrı ne kadar sürer?

ERAS protokolüyle akut ağrı 2-4 hafta içinde belirgin azalır. Multimodal analjezi (asetaminofen + NSAID + adduktör kanal bloğu + gabapentin) opioid ihtiyacını minimize eder. 3. aydan sonra düzenli ağrı genellikle olmaz.

Her iki dizimi aynı anda ameliyat edebilir miyim?

Seçilmiş hastalarda bilateral simultane TKA uygulanabilir; ancak kardiyovasküler risk, kan kaybı ve VTE riski iki katına çıkar. 2025 AAOS rehberi, <70 yaş ve ASA 1-2 hastalarda dikkatli değerlendirme sonrası önermektedir.

Diz protezi sonrası MR çekilebilir mi?

Modern titanyum ve kobalt-krom protezler 1.5T ve 3T MR ile uyumludur; ancak metal artefaktı görüntü kalitesini azaltır. MARS (Metal Artifact Reduction Sequence) protokolleri kullanılır.

Ameliyat sonrası havaalanı dedektörü öter mi?

Evet, metal komponentler X-ışını dedektörlerini tetikler. "Protez implant kartı" yanınızda bulundurmanız önerilir.

Diz protezimi nasıl korurum?

Kilo kontrolü, düşük etkili egzersiz, yıllık ortopedi kontrolü, diş tedavilerinde antibiyotik profilaksisi (selektif), enfeksiyon belirtilerinde acil başvuru, düşmeden kaçınma. Yürüyüş analizi ile asimetrik yüklenmenin düzeltilmesi protez ömrünü uzatır.